U okruzima juga Srbije i do 30% manje stanovnika

 

Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku – RZS, broj stanovnika u Pirotskom i Zaječarskom okrugu, u poslednjih dvadeset godina, umanjen je za četvrtinu dok je u Borskom okrugu zabeležen pad od 32,7%, što znači da je broj stanovnika ovog okruga 2011. godine bio za trećinu manji nego 1991. godine. Ono što je, pored odliva stanovništva, zajedničko ovim okruzima jeste i administrativna pripadnost – sva tri pomenuta okruga pripadaju regionu Južne i istočne Srbije.

Veliko smanjenje u ovom periodu zabeleženo je i u Braničevskom okrugu koji je u prethodne dve decenije takođe izgubio nešto manje od trećine stanovništva kao i Pomoravskom u kom se broj stanovnika smanjio za 20%, odnosno jednu petinu od ukupnog broja stanovnika.

U poslednjih dvadeset godina, ukupan broj stanovnika Srbije umanjen je za 690 hiljada, odnosno za nekih 8,8% stanovništva. Da je pad broja stanovnika konstantan, pokazuju podaci iz poslednjeg popisnog perioda (2001 – 2011) koji pokazuju da se broj stanovnika Srbije smanjio za 4,3%, odnosno za 311 hiljada stanovnika – polovinu ukupnog pada za period 1991 – 2011.

Samo u poslednje tri godine, broj stanovnika smanjen je za 55 hiljada – koliko prema podacima RZS-a, živi u Beogradskoj gradskoj opštini Vračar. Da slika bude još jasnija, ako ovaj broj podelimo sa dobijamo da se, u poslednje tri godine, broj stanovnika Srbije u proseku smanjivao za 18 hiljada ljudi godišnje, što je reda veličine, broj stanovnika Bele Crkve ili Majdanpeka.

Podaci pokazuju da je broj stanovnika u periodu od 2001. do 2011. povećan u samo tri upravna okruga u Srbiji – Beogradskom, Južnobačkom i Raškom.

Najveći skok zabeležen je u Beogradskom upravnom okrugu u kome je 2011. godine živelo skoro 100 hiljada ljudi više nego 2001. godine.  U knjizi migracija RZS-a iz popisa 2011. godine jasno se navodi da “postoji jasan trend migracija prema većim gradovima – Beogradu i Novom Sadu.” Treba pomenuti i da je broj stanovnika Niša kao jednog od većih gradova varirao u prethodnom periodu ali da je zbog velikog odliva broj stanovnika manje više ostao nepromenjen.

Mimo tri pomenute oblasti, među kojima je jedino u Raškoj oblasti do povećanja broja stanovnika došlo zbog povećanja nataliteta, u svim ostalim oblastima u Srbiji broj stanovnika značajno je umanjen.

Od 2001. godine do danas u više od polovine upravnih okruga (52%) broj stanovnika umanjen je za više od 10%.

Četvrt hleba manje

Prosečna zarada po zaposlenom u novembru protekle godine u Srbiji iznosila je 44.166 dinara. U samo četiri upravna okruga iznos prosečne mesečne zarade bio je veći od republičkog proseka.

Najniže prosečne mesečne zarade, u novembru 2015. godine imali su stanovnici okruga Južnog i istočnog regiona – stanovnici Zaječarskog, Pčinjskog i Jablaničkog okruga kao i građani Topličkog i Pomoravskog okruga koji pripadaju regionu Šumadije i zapadne Srbije.

U ovim okruzima iznos prosečne mesečne zarade bio je manji od republičkog proseka i za 25%.

Podaci pokazuju da ni ova “različitost” okruga sa juga Srbije nije novina. Razlika između prosečne mesečne zarade i iznosa zarade u pojedinim okruzima 2002. godine iznosila je, u nekim okruzima, i više od trećine ukupnog iznosa.

Te 2002. godine građani Pirota primali su, u proseku, 31,4% manje plate gledano u odnosu na republički prosek. Pored Pirotskog “najmanje hleba” imali su i građani Jablaničkog, Topličkog, Pčinjskog i Mačvanskog okruga.

Okrug Procenat razlike
2002.
Region
Pirotski -31,40 Region Južne i istočne Srbije
Jablanički -30,84 Region Južne i istočne Srbije
Toplički -27,35 Region Južne i istočne Srbije
Mačvanski -26,29 Region Šumadije i zapadne Srbije
Pčinјski -25,79 Region Južne i istočne Srbije

 

Te 2002. godine, u 17 upravnih okruga (68%) prosečna plata bila je manja od republičkog proseka. Iznos prosečne zarade, veći od republičkog proseka zabeležen je te godine u samo pet upravnih okruga. Svih pet okruga pripadaju regionu Beograda i Vojvodine.

Ni 2008. godine situacije nije bila mnogo drugačija. Jedino je broj okruga u kojima je prosečna plata veća od republičkog proseka spao je sa pet na četiri. Te godine plate veće od republičkog proseka zabeležene su Beogradskom, Južnobačkom i Južnobanatskom okrugu. Prosečna plata tada je iznosila 32.746 dinara.

I dok je u Topličkom i Pirotskom okrugu prosečna plata bila za trećinu manja od proseka na nivou republike iznos prosečne mesečne zarade u Beogradu bio je za četvrtinu veći od proseka. U Južnobačkom regionu građani su bili u plusu sa nekih 7,7%.

Kako se broj okruga sa natprosečnim mesečnim zaradama smanjivao a procenat razlike povećavao, tako je broj okruga koji su bili ispod proseka rastao da bi, 2008. godine, udeo okruga u kojima je prosečna plata manja od republičkog proseka dosegao 80%, odnosno njih 20 od ukupno 25.

Trend se nastavio sve do 2014. godine.

Podaci iz 2014. godine pokazuju da je broj okruga u kojima je prosečna mesečna zarada, u značajnijoj meri veća od proseka spao na jedan – Beogradski. Iako su formalno iznad proseka bili i Južnobanatski, Južnobački pa čak i Borski okrug, prosečne plate u ovim okruzima bile su za najviše 5 – 6% veće od proseka.

Podaci o primanjima u Beogradskom okrugu pokazuju da se procenat razlike, u odnosu na republički prosek, u Beogradskom regionu popeo na 24,4% pa su tako građani Beogradskog okruga u 2014. godini u proseku imali za “četvrt hleba više” u odnosu na građane ostalih okruga.

Treba pomenuti i da podaci o Borskom okrugu pokazuju da iako spada u okruge sa višim primanjima broj zaposlenih je jako nizak (18%) i mali broj ljudi koji imaju natprosečna primanja utiče na opštu vrednost odnosno prosek.

U periodu od 2008. do 2014. godine, okruzima u kojima je prosečna mesečna zarada manja od proseka pridružio se još jedan, 21. okrug.

Ono što se nije promenilo je činjenica da su građani Topličkog, Pčinjskog i jablaničkog okruga imali i do 27% manje plate gledano u odnosu na republički prosek.

 

Trbuhom za kruhom

Broj zaposlenih u Srbiji u periodu od 2005. do 2014. godine smanjio se sa 2 miliona i 68 hiljada na 770 hiljada ljudi pri čemu je najveće smanjenje zabeleženo u periodu od 2005. do 2008. godine. Rekorderi, nažalost postoje i u ovoj oblasti.

Podaci pokazuju da trendovi ne postoje samo u okviru jednog pokazatelja već da su oni u nekoj vrsti korelacije jer su upravo okruzi u kojima je zabeležen najveći procenat smanjenja broja zaposlenih, najveća razlika u iznosu prosečnih mesečnih zarada oni u kojima je zabeležen najveći odliv stanovništva.

U poslednjoj deceniji najveći procenat smanjenja zaposlenih zabeležen je u Pirotskom i Pomoravskom okrugu. Broj zaposlenih u gradovima i opštinama ovih okruga smanjio se za skoro 40% u odnosu na 2005. godinu (37,6%, odnosno 37,28%).

Pored Pirotskog tu su i Zaječarski okrug u kome se broj zaposlenih smanjio za 30%, Podunavski u kom je posao izgubilo skoro 31% zaposlenih,  Pčinjski u kome je smanjenje iznosilo 28%, Jablanički sa 26%. Nije ni Vojvodina bila pošteđena, Zapadnobački okrug je izgubio 28% a Južnobanatski sa 27% radnih mesta u zadnjih deset godina.

Okrug Procenat umanjenja zaposlenih
Jablanički 26,17
Južno-Banatski 27,16
Pčinјski 28,19
Pirotski 37,64
Podunavski 30,89
Pomoravski 37,28
Raški 26,93
Zaječarski 30,48
Zapadno-Bački 28,10

Uporedni pregled smanjenja broja zaposlenih i smanjenja broja stanovnika pokazuje da su oblasti u kojima je zabeležen najveći procenat smanjenja broja zaposlenih kao što su Pirotska, Zaječarska i Pomoravska oblast izgubile i najveći procenat stanovništva.

Još jedan trend ostaje uočljiv. Rekorderi iz ove tri oblasti pripadaju Južnom i istočnom i regionu Šumadije i zapadne Srbije.

U Ustavu republike Srbije u članu 94. Ustava piše: “Republika Srbije se stara o ravnomernom i održivom regionalnom razvoju”.

Da li se i na koji način država zaista stara o ravnomernom regionalnom razvoju pokazuje i podatak iz 2014. godine da je od ukupnog iznosa investicija u toj godini 50,2% otišlo u Beogradski region, 28,8% u region Vojvodine, 10,2% u region Šumadije i zapadne Srbije a 10% u region Južne i istočne Srbije. U Beogradskom i Južnom i istočnom regionu živi približno isti broj građana Srbije.

Da država zna kakvo je stanje, pored podataka, pokazuje i podela jedinica lokalne samouprave prema stepenu razvoja, odnosno BDP-u po glavi stanovnika. U četvrtoj grupi koja se naziva „izrazito nedovoljno razvijene (60% ispod republičkog proseka)“ 68% od ukupnog broja čine jedinice lokalne samouprave koje pripadaju Regionu Južne i Istočne Srbije.

Republički zavod za statistiku sredinom prošle godine izdao je saopštenje u kome se navodi da će se u narednih trideset godina broj stanovnika regiona Južne i istočne Srbije smanjiti za (još) trećinu, ukoliko se nastavi ovaj trend migracija i ne poveća nivo nataliteta.

Kaže se da je država tamo gde su ljudi.

 

Nameću se pitanja:

Da li se država stara o ravnomernom regionalnom razvoju?

Kako i šta radi Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave?

I, gde su Narodni poslanici?

 

Srbija  – pregled

Analiza smanjenja broja stanovnika, zaposlenosti i zarada po Upravnim okruzima

 

STANOVNIŠTVO

Podaci popisa iz 2001 – 2011 pokazuju da se broj stanovnika, na nivou Srbije za deset godina, smanjio za 311 hiljada stanovnika odnosno, da je ukupan broj stanovnika umanjen za 4,3%.

Procena broja stanovnika, za 2014. godinu iznosila je 7.131.787 građana.

 

Da se trend smanjenja broja stanovnika nastavlja potvrđuje podatak da se, u periodu od 2001. do 2014. godine, broj stanovnika smanjio za 366 hiljada. Samo u poslednje tri godine broj stanovnika smanjio se za 55 hiljada. To bi značilo da se broj stanovnika, u protekle tri godine, u proseku smanjivao za 18 hiljada godišnje. Poređenja radi Majdanpek i Bela Crkva imaju približno toliki broj stanovnika.

Analizom migracija u celokupnom periodu (1991 – 2014), računajući prosečnu vrednost, dolazimo do podatka da se broj stanovnika, na godišnjem nivou, smanjivao za oko 30 hiljada.

U poslednjih 10 godina broj stanovnika povećan je samo u Beogradskoj, Južnobačkoj  i Raškoj oblasti. Broj stanovnika Beogradske oblasti, u poslednjih deset godina, povećao se za skoro 100 hiljada ljudi (98.900). Treba pomenuti da ovi podaci pokazuju jasan trend migracija prema većim gradovima – Beogradu, Novom Sadu, Nišu. U isto vreme broj stanovnika u svim ostalim oblastima značajno je umanjen.

Najveći procenat stanovništva, u poslednjih trinaest godina u proseku, izgubile su Borska, Zaječarska i Pirotska oblast. Ove oblasti i su, u prethodnih trinaest godina, izgubile između 15 i 18% stanovništva dok je najveća razlika u broju stanovnika zabeležena u Mačvanskoj oblasti.

    Pregled 2001 -2014

Okrug Procenat
Borski okrug 18,01
Zaječarski okrug 16,47
Pirotski okrug 15,58
Zapadnobački okrug 15,06
Severnobanatski okrug 13,71
Toplički okrug 13,29
Jablanički okrug 12,96
Srednjobanatski okrug 12,43
Mačvanski okrug 11,79
Braničevski okrug 11,75
Kolubarski okrug 11,62
Pčinjski okrug 11,10
Zlatiborski okrug 11,05

Najveći priliv stanovništva u tom periodu zabeležen je u Beogradskom okrugu u kome se broj stanovnika  povećao za 6,2%. Povećanje je zabeleženo i u  Raškom okrugu,  5,7% kao i u Južnobanatskom okrugu gde je broj stanovnika uvećan za 3,8%.

   Pregled 2002 – 2014

Oblast 2002 2014 2002 -2014
Beogradska oblast 1.576.124 1.675.043 6,28
Južnobačka oblast 593.666 616.378 3,83
Raška oblast 291.230 308.003 5,76

 

 

I u periodu od 1991. do 2011. godine, ova tri pomenuta okruga (Borski, Zaječarski i Pirotski) beleže neke od najvećih procenata smanjenja broja stanovnika (32,7, 27,3, 23,7%). Pored pomenutih, veliko smanjenje zabeleženo je i u Braničevskom okrugu (30%) i nešto manje u Pomoravskom okrugu (20%).  Karakteristično je da svi pomenuti okruzi pripadaju regionima Južne i istočne Srbije (Borski, Zaječarski, Pirotski, Braničevski) kao i regionu  Šumadije i zapadne Srbije (Pomoravski i Mačvanski).

Prema saopštenju RZS, najmanji nivo investicija, tokom 2014. godine, ostvaren je upravo u ovim regionima samo 20,2%.  U isto vreme Vlada je ove regione, na osnovu podataka o bruto domaćem proizvodu – BDP, svrstala u nedovoljno razvijene. Još jedna kategorizacija lokalnih samouprava ukazuje na stanje na jugu i istoku Srbije. Podela jedinica lokalne samouprave, prema stepenu razvijenosti u četvrtoj grupi – „izrazito nedovoljno razvijene (60% ispod republičkog proseka)“ sastoji se, u najvećoj meri, od jedinica lokalne samouprave iz Regiona Južne i istočne Srbije (68%).

 

ZARADE

Prosečna zarada u Srbiji u novembru protekle godine iznosila je 44.166 dinara. Prosečna zarada iznad ovog iznosa zabeležena je u samo četiri okruga. U 85% okruga prosečna zarada iznosila je manje 44.166 koliko je bio prosek na nivou države.

Najniže prosečne mesečne zarade zabeležene su u okruzima Južnog i istočnog regiona – Zaječarski, Pčinjski, Jablanički, Toplički i Pomoravskom okrugu, koji pripada regionu Šumadije i zapadne Srbije.

U ovim okruzima iznos prosečne mesečne zarade bio je manji od republičkog proseka i za 25%, odnosno četvrtinu ukupnog iznosa.

Pregled – novembar 2015.

Okrug Iznos prosečne mesečne zarade Procenat Region
Jablanički 33.094 dinara – 25,07 % Region Južne i istočne Srbije
Pčinјski 33.696 dinara – 23,71 % Region Južne i istočne Srbije
Pomoravski 34.616 dinara – 21,62 % Region Šumadije i zapadne Srbije
Zaječarski 35.559 dinara – 19,49 % Region Južne i istočne Srbije
Toplički 35.627 dinara – 19,33 % Region Južne i istočne Srbije
Razlika između primanja (prosečnih mesečnih zarada) postojala je i ranije.

Podaci iz 2002. godine pokazuju da je i tada razlika između prosečne plate u Srbiji i iznosa prosečne plate u pojedinim okruzima iznosila i više od trećine iznosa.

 

Pregled – 2002

Okrug Procenat razlike
2002
Region
Pirotski -31,40 Region Južne i istočne Srbije
Jablanički -30,84 Region Južne i istočne Srbije
Toplički -27,35 Region Južne i istočne Srbije
Mačvanski -26,29 Region Šumadije i zapadne Srbije
Pčinјski -25,79 Region Južne i istočne Srbije

 

ZAPOSLENOST

Prema podacima iz prethodne analize, krajem prvog kvartala 2015. godine 24% građana Srbije bilo je formalno zaposleno. Stopa zaposlenosti u istom periodu, prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, iznosila je 41%. Procenat zaposlenosti, kao i drugi parametri u godišnjem ali i višegodišnjem pregledu varira na nivou okruga.

Procenat zaposlenog stanovništva, na nivou Srbije u periodu od 2005 do 2014.  godine iznosio je u proseku 20,6%. U tom periodu, najveći procenat zaposlenog stanovništva zabeležen je u Beogradskom, Južnobačkom i Severnobačkom okrugu.

Procenat zaposlenog stanovništva, veći od proseka na republičkom nivou, zabeležen je u samo osam od ukupno dvadeset i pet okruga za koje postoje podaci što znači da je u dve trećine okruga procenat zaposlenog stanovništva bio manji od 20,6%.

Najmanji procenat zaposlenog stanovništva (prosek 2005 – 2014), koji se kreće oko 16% zabeležen je u Jablaničkom, Topličkom i Mačvanskom okrugu (Region Južne i istočne Srbije i Šumadije i zapadne Srbije).

Međutim, analiza trendova, smanjenja i povećanja broja odnosno procenta zaposlenih pokazuje da su zapravo Pirotski i Pomoravski okrug rekorderi u broju smanjenja zaposlenih.

U poslednjih devet godina (2005 – 2014) procenat zaposlenog stanovništva u ovim okruzima smanjio se za skoro 40%, dok je u još devet upravnih okruga (nešto više od trećine njih) procenat zaposlenih umanjen za više od 25%, što znači da je četvrtina zaposlenih u tim okruzima u poslednjih devet godina izgubila posao.

Pregled 2005 – 2014

Oblast Procenat smanjenja Region
Pirotski 37,64 % Region Južne i istočne Srbije
Pomoravski 37,28 % Region Šumadije i zapadne Srbije
Podunavski 30,89 % Region Južne i istočne Srbije
Zaječarski 30,48 % Region Južne i istočne Srbije
Pčinјski 28,19 % Region Južne i istočne Srbije
Zapadno-Bački 28,10 % Region Vojvodine
Južno-Banatski 27,16 % Region Vojvodine
Raški 26,93 % Region Šumadije i zapadne Srbije
Jablanički 26,17 % Region Južne i istočne Srbije

 

Najveći procenat smanjenja broja zaposlenih zabeležen je u periodu od 2005. do 2008. godine.

Pregled 2005 – 2008

Okrug Procenat smanjenja
zaposlenih
Region
Pirotski 33,76 % Region Južne i istočne Srbije
Pomoravski 28,42 % Region Šumadije i zapadne Srbije
Južno-Banatski 27,86 % Region Vojvodine
Pčinјski 26,17 % Region Južne i istočne Srbije
Zapadno-Bački 25,93 % Region Vojvodine
Jablanički 25,81 % Region Južne i istočne Srbije
Podunavski 25,55 % Region Južne i istočne Srbije
Zaječarski 25,38 % Region Južne i istočne Srbije
Nišavski 25,35 % Region Južne i istočne Srbije

 

U tom periodu samo je u Beogradskom i Braničevskom okrugu zabeležen porast broja zaposlenih od 7,6 odnosno 6,4%. Taj procenat, iako u odnosu na ostale ne deluje kao veliki, u slučaju Beograda predstavlja porast broja zaposlenih od skoro 47 hiljada.

I u narednih šest godina, značajniji pad zaposlenosti zabeležen je samo u Braničevskom i Pomoravskom okrugu u kojima je za to vreme posao izgubilo 11, odnosno 12 posto zaposlenih.

Gledano uporedno procente udela zaposlenog stanovništva i procente umanjenja broja zaposlenih tokom godina, kao najugroženiji istakao se Zaječarski okrug. U ovom okrugu, u preglednom periodu, u proseku je bilo zaposleno 18% građana a tokom ovih jedanaest godina posao je izgubila jedna trećina (2005 – 2014) zaposlenih.

Samo u periodu od 2005. do 2008. godine 25% zaposlenih, odnosno jedna četvrtina ukupnog broja zaposlenih izgubila je posao. U periodu od tih jedanaest godina, u proseku je jedino Beogradski okrug zabeležio značajno manji pad zaposlenosti od 8,8%.

U periodu od 2008. do 2014. godine, procenat zaposlenih drastičnije je promenjen samo u Braničevskom, Pomoravskom i Podunavskom okrugu.

Okrug Procenat umanjenja zaposlenih
Pomoravski 12 %
Braničevski 11 %
Podunavski 7 %
Zaječarski 7 %
Pirotski 6 %
Raški 5 %
Južno-Bački 4 %

 

 

 

 

Share